گازهای نجیب چیست و چرا این نام برای آنها انتخاب شده است؟ این گازها دستهای از عناصر جدول تناوبی هستند که به دلیل خاصیت بیاثر بودن و عدم واکنشپذیری، نام “نجیب” به آنها داده شده است. علت این نامگذاری، شباهت این گازها به برخی فلزات گرانبها مانند طلا است که تمایل کمی به واکنش شیمیایی دارند. این گازها در دما و فشار استاندارد به حالت گاز هستند و شامل هلیوم، نئون، آرگون، کریپتون، زنون و رادون میباشند. گازهای نجیب بیرنگ، بیبو، بیمزه و به صورت تکاتمی در طبیعت یافت میشوند و در گروه هجدهم جدول تناوبی قرار دارند.
تاریخچه گازهای نجیب
تاریخچه کشف گازهای نجیب به سال ۱۸۶۸ بازمیگردد، زمانی که پیر جانسن و جوزف نورمن لاکایر، عنصر جدیدی به نام هلیوم را در طیفنگاری خورشید کشف کردند. در سال ۱۸۹۵، لرد ریلی و ویلیام رامزی با کشف نیتروژنی با چگالی متفاوت، سایر عناصر گروه گازهای نجیب را شناسایی کردند.
انواع گازهای نجیب
گازهای نجیب شامل:
- هلیوم (He)
- نئون (Ne)
- آرگون (Ar)
- کریپتون (Kr)
- زنون (Xe)
- رادون (Rn)
- اوگانسون (Og)
تمام این گازها در دما و فشار معمولی به حالت گاز هستند، به استثنای اوگانسون که ویژگیهای متفاوتی دارد.
خواص گازهای نجیب
گازهای نجیب به دلیل کامل بودن لایه الکترونی بیرونی، تمایلی به شرکت در واکنشهای شیمیایی ندارند. با افزایش عدد اتمی از هلیوم به رادون، اندازه لایه الکترونی افزایش مییابد اما همچنان واکنشپذیری این گازها بسیار کم است.
ترکیبات گازهای نجیب
اگرچه گازهای نجیب تمایل کمی به تشکیل ترکیبات شیمیایی دارند، اما ترکیباتی از زنون مانند زنون تترافلوئوراید و زنون هگزافلوئوراید شناخته شدهاند که در شرایط خاص و اغلب آزمایشگاهی تولید میشوند.
فراوانی و تولید گازهای نجیب
فراوانی گازهای نجیب در جهان به طور کلی با افزایش عدد اتمی کاهش مییابد. هلیوم، به عنوان فراوانترین گاز نجیب، از واکنشهای هستهای هیدروژن تولید میشود. برخی گازها مانند نئون و کریپتون از طریق تقطیر هوای مایع به دست میآیند.
کاربردهای گازهای نجیب
گازهای نجیب به دلیل بیاثر بودن، کاربردهای گستردهای دارند. هلیوم در پرکردن بالنها و خنکسازی آهنرباهای ابررسانا استفاده میشود. نئون در لامپها و لیزرها، زنون در بیحسکنندگی و تصویربرداری پزشکی و رادون در رادیوتراپی کاربرد دارد. این گازها همچنین برای ایجاد اتمسفر خنثی در جوشکاری و دیگر فرآیندهای صنعتی به کار میروند.
